Już nie mów, nie mów nic, nie mów nic...

Już nie mów, nie mów nic, nie mów nic...

To słowa piosenki, którą bohaterka filmu "Nóż w wodzie" śpiewa dla chłopaka. Czasem może powinnam je sobie sama zanucić... Ale może właśnie po to powstał ten blog, abym bezkarnie mogła wylewać swoje przemyślenia. Pieter Bruegel powiedział kiedyś o sobie, że "cierpi na nadmiar widziadeł". Ja cierpię na nadmiar myśli...
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Tatarak. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Tatarak. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 13 października 2016

Andrzej Wajda - odszedł jeden z największych



W niedzielę, 9. października 2016 zmarł Andrzej Wajda. Człowiek-legenda, jak postacie z jego filmów. Posągowy a jednocześnie taki ludzki i ciepły. Jeden z niewielu z pokolenia, które odchodzi do historii, ale zawsze będzie obecne w naszej wyobraźni narodowej poprzez swoje dzieła. Słyszę Wajda, myślę: Ziemia obiecana, Popiół i diament, Człowiek z marmuru, Tatarak, Katyń. Wspaniałe ekranizacje naszej literatury, które są samodzielne, mimo że tak ściśle złączone z pierwowzorem. Udowadniają niejednokrotnie, że film nie musi być gorszy niż książka. Filmy, które zmieniały nasze myślenie o rzeczywistości. Zrobione ze smakiem i wyczuciem balansu między wielkością postaci a jej zwyczajnością, ludzkim wymiarem. Nie do wypowiedzenia jest ta strata dla polskiej kultury. Pozostaje jedynie marzyć, by przyszłość obdarzyła nas jeszcze kiedyś kimś choć w połowie tak wybitnym, jak on.
Zastanawiałam się, jakim filmem chciałabym uczcić tę smutną okoliczność. Najpierw przyszła mi do głowy Ziemia obiecana. Nawet TVP nadała ją w tym tygodniu. Uwielbiam tę książkę i film, tak jak i sztukę w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Każda z tych form broni się w tych wykonaniach w stu procentach i stanowi dla mnie zupełnie różną i niezależną interpretację rzeczywistości opisywanej przez Reymonta.
Potem przyszedł mi na myśl Popiół i diament. Bardzo lubię ten film – tak bogaty w symbolikę narodową i stawiający w zupełnie innym świetle oryginał literacki niż zazwyczaj się go postrzegało. Ukazał, jak to zwykle u Wajdy, całkiem inne aspekty ten trudnej historii tworzenia powojennej rzeczywistości, niż książka. No i mam wielki sentyment do miejsca, gdzie został zrobiony – mojego ukochanego Wrocławia. Jest w tym obrazie uchwycony Wrocław, jaki znam z opowiadań mojej przyszywanej Babci, mojej sąsiadki Pani Mili. Ona opowiadała mi o tym, jak to wszystko tutaj wyglądało tuż po wojnie.
Człowiek z marmuru – pierwszy raz świadomie oglądałam go jeszcze w szkole. Sporo rozumiałam, bo pamiętałam jak jeździliśmy do Taty z torbami z jedzeniem pod bramę kopalni w czasie strajków. Dreszcz i podniecenie, które nam wtedy towarzyszyło zapadło kilkuletniej dziewczynce w serce tak mocno, że zawsze będą mnie wzruszać takie obrazy, zawsze będę je rozumieć i doceniać. Konteksty nie będą wymagały specjalnych objaśnień, bo tamta atmosfera wsiąkła w moją świadomość na zawsze.

Mogłabym tu jeszcze wymienić Tatarak, bo pamiętam, że zrobił na mnie duże wrażenie… Wręcz w ekshibicjonistyczny sposób ukazał przeżycia Krystyny Jandy, ale przede wszystkim dał nam pojęcie o tym, jaką więź miał Wajda ze swoimi aktorami.
Postanowiłam jednak obejrzeć film, o którym niewiele osób wie. Jest to krótki metraż trafiający w sedno tematu niesamowicie dobitnie. Trudno stwierdzić, czy to kwestia reżyserii Wajdy czy może świetnego scenariusza pióra Stanisława Lema. Podejrzewam, że to taka kompilacja dała tak świetny rezultat. Przekładaniec z 1968 roku to brawurowa historia science-fiction – rzecz dzieje się w roku 2000. Jak to u Lema niby przyszłość odległa, ale jednak jakaś taka dość znajoma, tylko szpital futurystyczny. No i podejście do tematu przeszczepów. Główny bohater, czy też bohaterowie, bo ostatecznie ciężko stwierdzić ilu ich jest, to kierowca rajdowy, który po wypadku na torze, domaga się pieniędzy z ubezpieczenia za śmierć brata, który, będąc jego pilotem, w tym samym wypadku poniósł śmierć. Jednak firma ubezpieczeniowa ma wątpliwości, czy faktycznie tak się stało, skoro ok 40 % narządów, i to narządy kluczowe dla życia, nadal żyje – w bracie-kierowcy. Zatrudnia więc  prawnika, który ma tę sprawę załatwić. Ten stara się, chociaż już na początku doznaje szoku i widać, że przerasta go ten temat. Świetne są kwestie chirurga, który z uśmiechem na twarzy wygłasza współczesną filozofię medycyny i transplantologii (w tej roli Jerzy Zelnik). Zagmatwana już sytuacja komplikuje się dodatkowo po kolejnych wypadkach naszego kierowcy, co skutkuje niezwykle ciekawą historią i błyskotliwymi dialogami, w których nie brak logiki, ale trudno odnaleźć moralny ład. Film jest naprawdę godny polecenia. Jak to u Lema opisuje dobitnie naszą ludzką kondycję, która w zasadzie nie zmienia się z biegiem czasu. I jak to u Wajdy oddaje ten obraz bez przesady w żadną stronę: z umiarem, z klasą, ale też z poczuciem humoru i dystansem obnaża nasze ludzkie zapędy do zabawy w Pana Boga. Polecam ten film, by nieco rozchmurzył nasze czoła po tej przykrej wiadomości, a także byśmy pamiętali, że nie tylko monumentalne dzieła wyszły spod rąk Mistrza, ale także takie małe, zapomniane perełki, które tylko potwierdzają jego ogromny talent. 
Panie Andrzeju - dziękujemy!