Już nie mów, nie mów nic, nie mów nic...

Już nie mów, nie mów nic, nie mów nic...

To słowa piosenki, którą bohaterka filmu "Nóż w wodzie" śpiewa dla chłopaka. Czasem może powinnam je sobie sama zanucić... Ale może właśnie po to powstał ten blog, abym bezkarnie mogła wylewać swoje przemyślenia. Pieter Bruegel powiedział kiedyś o sobie, że "cierpi na nadmiar widziadeł". Ja cierpię na nadmiar myśli...

sobota, 17 maja 2014

Słowacki wielkim poetą był, ale czy człowiekem też? - czyli o Od-wieszczaniu

Mój ulubiony profesor ostatnio znowu w fascynujący sposób opowiadał nam o rzeczach związanych z naszymi wieszczami, o których nigdzie się nie przeczyta, bo najzwyczajniej w świecie nigdy informacje na ten temat nie mogły być opublikowane. Tak jest, dziw bierze, że żyjąc w kraju wolności, o którą tyle lat zabiegaliśmy, nadal zmagamy się z cenzurą - i to cenzurą gorszą niż ta, którą znamy z historii. To autocenzura, która nie dopuszcza nawet cienia możliwości, by jakikolwiek pyłek zbrukał wizerunek krystalicznej osobowości któregoś z naszych wieszczów. Podzielę się niektórymi z tych informacji, które mną wstrząsnęły.
To nic, że rzetelnie przeprowadzone badania udowadniają niezbicie, że Mickiewicz nie mógł urodzić się w Zaosiu 30 km od Nowogródka, bo rodził się w Wigilię, a była roku 1798 bardzo ostra zima i napadało 2 metry śniegu. Nie ma szans, że rodząca kobieta w takich warunkach, saniami mogłaby w nocy pokonać taki dystans. Ale przecież od tylu lat jest w Zaosiu skansen, muzeum, rząd łoży pieniądze na utrzymanie, wycieczki, foldery, podręczniki do polskiego - całe pokolenia utwierdzane, że to w tymże Zaosiu urodził się nasz zacny wieszcz. I nikomu nawet przez myśl nie przeszło, że to jakiś "naukowiec" siedzący sobie w archiwum w Krakowie popatrzył na mapę: Zosie, to Zaosie - pod Nowogródkiem, no jest! Bach - tu się urodził Mickiewicz - i poszło w świat! :P A tymczasem ok 2-3 km od centrum Nowogródka była niewielka osada - również o nazwie Zaosie :) Kilka domów wchłoniętych z czasem przez miasto. I to tam urodził się Adaś :P No i co z tego, że prawda historyczna jest inna - komu ona potrzebna, skoro nie da się już tego wszystkiego odkręcić. Nie ma wyjścia, trzeba już teraz ciągnąć to tak, jak jest :P I pani profesor, która na 200. rocznicę urodzin przygotowała rewelacyjny artykuł ukazujący prawdę, nie mogła go nawet nigdzie opublikować! Wielki Brat nie pozwolił :P

Jeszcze ciekawsze są losy brakującego tomu monografii o Mickiewiczu wydawanej dzięki pracy prof. Pigonia i jego uczennic - tomu o okresie rosyjskim Mickiewicza, napisanego przez rosyjskiego polonistę. Ale tę rewelację to może przy innej okazji powtórzę - chyba, że mnie wcześniej ocenzurują :P

Tak czy siak, konkluzja jest taka: jak wiadomo, w Polsce mamy kilka poważnych narodowych chorób psychicznych. Jedną z nich jest skłonność do mityzacji rzeczywistości, a w szczególności historii i postaci, które odegrały w niej ważną rolę. Nie potrafimy oddzielić dorobku, osiągnięć od osoby, człowieka powiedzielibyśmy: prywatnego. Zauważmy, że o żadnym naszym wielkim literacie, artyście, naukowcu nie wolno mówić źle w kontekście jego życia. Jak był świetny w swoim fachu, to musiał też być krystalicznym człowiekiem. Jeśli Maria Skłodowska była świetnym naukowcem, to nie mogła przecież być np. lesbijką, bo jak by to wyglądało w podręcznikach?! Mickiewicz, choć był naprawdę wybitnym poetą, to przecież nie mógł jednocześnie być hipochondrykiem, alkoholikiem, dzieciorobem i łowcą cudzych żon, który własną doprowadził do obłędu - no jak by się o tym uczyło dzieci w szkole?! A Słowacki, przecież wielkim poetą był, więc nie mógł przecież być...no np. seryjnym mordercą.

I tu dochodzę do tematu, o którym chciałam przede wszystkim powiedzieć i zachęcić jednocześnie do lektury :) Właśnie skończyłam czytać niezły kryminał autorstwa Pawła Goźlińskiego, pt. Jul. Autor jest znawcą Wielkiej Emigracji, więc w książce znajdziemy mnóstwo tzw. smaczków, o których raczej nie przeczytamy w książce do polskiego albo do historii. Najważniejsze jest jednak to, że to jedna z niewielu książek, które mogły ukazać czczoną Wielką Emigrację w zupełnie realistycznym świetle, z ludzką twarzą, niekoniecznie gładką jak na dziewiętnastowiecznym dagerotypie. Czyż nie jest zastanawiające, dlaczego autor będąc naukowcem, musiał posłużyć się aż powieścią fabularną, by w ogóle móc przełamać schemat, stereotyp podchodzenia do wieszczów "na kolanach"? Brzmi jak teoria spiskowa dziejów? Być może, ale pamiętajmy, że ten kto ma władzę nad historią, ma władzę nad teraźniejszością... Zachęcam do lektury - we Wrocławiu jest jeden egzemplarz do wypożyczenia (tak, te fruwające kartki to efekt mojej intensywnej lektury i kiepskiego klejenia :P) - w MBP na ul. Jesiennej na Krzykach (polecam tę filię, bo to naprawdę wyjątkowe miejsce! :)

P.S. Ten post jest efektem inspiracji płynącej z zajęć z panem prof. Leszkiem Liberą - wiele z zawartych tu myśli jest albo jego poglądami, albo wnioskami, do których wspólnie dochodziliśmy na zajęciach z moimi koleżankami i kolegami. Myślę, że w czasach wszechwolności  internetu warto mówić o takich sprawach, które w oficjalnym obiegu naukowym nie mogą nadal znaleźć dla siebie miejsca.


Straże nocne Bonawentury

Mój ulubiony profesor zadał nam ostatnio do przeczytania na zajęcia powieść, Straże nocne Bonawentury. Nie najłatwiejsza to lektura, aż trudno uwierzyć, że pisana prawie 200 lat temu - ma cechy bardzo modernistycznych zabiegów, jak np. strumień świadomości. Żałuję bardzo, że nie mogę wziąć udziału w zajęciach o tej książce - może koledzy i koleżanki dodadzą tu komentarz i wnioski ze wspólnej dyskusji? Będzie mi bardzo miło:)
Tymczasem podzielę się tu kilkoma fragmentami, które jak widać są trafne niezależnie od czasu i udowadniają, że człowiek dziewiętnastowieczny niewiele różnił się od dwudziestopierwszowiecznego.

Strony 93- 94


sobota, 8 marca 2014

Kto od lat wyznacza trendy w polskiej alternatywie?

Niedawno w Trójce usłyszałam nową piosenkę Artura Rojka - Beksa. Temat może nie do końca mój (w innych utworach jego autorstwa znacznie więcej do mnie trafiało), ale mimo wszystko odnajduję w niej coś dla siebie. Każdy chyba ma jakieś wspomnienia, które są tak uciążliwe, że nawet po latach paraliżują strachem. Nawet jeśli nie wspomnienia, to chociaż sen, że ktoś mnie goni, ale nie mogę zrobić kroku. Każdy ma gdzieś gdzieś w sobie głęboko Beksę - to ona, napiętnowana przez otoczenie i przez to przez nas samych, powoduje, że czasem nie mamy ochoty z nikim rozmawiać ani się dzielić. Ale na codzień nakładamy brokat i idziemy jakoś naprzód, chociaż czasem nogi jak z waty.

Utwór muzycznie świetny. W zestawieniu z najnowszymi dokonaniami Myslovitz, pokazuje bardzo, ale to bardzo dobitnie, że to Rojek stanowił o randze tego zespołu. Myslovitz to był przez lata zespół, który był awangardą polskiej sceny muzycznej - nie dla każdego. Myslovitz zmierza nowym materiałem nieuchronnie w kierunku popu. Natomiast Rojek najwyraźniej trzyma właściwy kurs i można mieć nadzieję, że po jego odejściu z Myslovitz nie będzie na polskiej scenie żadnej dziury, lecz że nadal będzie wyznaczał trendy w polskiej muzyce alternatywnej. Dobra robota - czekamy na więcej!:)

PS. Od kilku tygodni nie słuchałam LP3, ale ponoć debiut na liście z numerem 1! :)

Tutaj można obejrzeć - Artur Rojek - Beksa


środa, 8 stycznia 2014

Dla niedowiarków polskiej kinematografii - Bezmiar sprawiedliwości

Dzisiaj przerzucając w znudzeniu kanały telewizyjne, bo chciałam odwlec moment zabrania się za książki, natrafiłam na TVP Kultura na początek polskiego filmu. Nie zdążyłam nawet zobaczyć tytułu, tylko adnotację, że niektóre wydarzenia są oparte na faktach. Świetna obsada i ciekawy początek zachęciły mnie do obejrzenia filmu. W akcję wprowadza nas młody absolwent prawa zafascynowany fotografią, którego ojciec wysłał do swojego dawnego kolegi, by ten przekonał go do zostania prawnikiem. W roli kolegi z dawnych lat wyśmienity Jan Frycz. Stary adwokat idzie na wódkę ze świeżo upieczonym absolwentem i chociaż nie zamierza go do niczego namawiać, to opowiada mu historię sprzed lat - głośną sprawę dotyczącą zabójstwa ciężarnej kochanki realizatora telewizyjnego. Mecenas prowadzi nas przez śledztwo oraz swoje osobiste z nim związane emocje jako wówczas młodego oskarżyciela posiłkowego. Wspomnienie kończy się, gdy mężczyźni wychodzą z baru. I mimo że można by powiedzieć: jest koniec sprawy, jest rozwiązanie zagadki - jest koniec filmu; to jednak okazuje się, że nasz mentor zażartował z młodziaka i winien jest mu prawdę.

W mieszkaniu adwokat puszcza z winylowej płyty arię Dydony (When I am laid in earth) z opery Henry'ego Purcella "Dydona i Eneasz", jednak po kilku taktach zmienia zdanie i stwierdza, że jednak mu się pomyliło i ta aria nie miała tu nic do rzeczy. Jak się okaże z czasem, oczywiście miała i to całkiem sporo. Teraz poznajemy prawdziwą historię sprawy z początku lat 90., kiedy to polski wymiar sprawiedliwości w demokratycznym kraju dopiero raczkował. Były to czasy, kiedy kręgi bardzo zbliżone do katolicyzmu miały swoje 5 minut i próbowały na różne sposoby je wykorzystywać. Jest to ciekawa refleksja na temat ówczesnych stosunków polityczno-społecznych. Ważną postacią w tym wątku jest stary adwokat Paweł Baś (Jan Englert). Poznajemy tę samą sprawę z zupełnie innej perspektywy. Znamienne są słowa pobrzmiewające truizmem, ale wyeksponowane przez reżysera, wyłożone w usta lekarza biegłego psychiatry: punkt widzenia zależy od punktu siedzenia. Jaki wyrok tak naprawdę zapadł?

Wstaje świt, chłopak poruszony nieco opowieścią rusza przez cudownie ukazany w filmie Wrocław na dworzec. Jednak pociąg mu ucieka a myśli nie dają spokoju - w sprawie za wiele było poszlak, zbyt mało dowodów. Udaje się do sądu, by samemu spenetrować akta sprawy. Odkrywa, że i tym razem przyjaciel ojca go okłamał. Wraca by się z nim rozmówić i poznać prawdę. Mamy okazję po raz trzeci prześledzić wydarzenia - chociaż historia nie budzi zastrzeżeń, to już sam wyrok owszem. Chłopak ponownie rusza w miasto, by tym razem przeprowadzić własne śledztwo. Czy dojdzie do prawdy?  Tak właściwie to, czym ona jest? Kto może o niej wyrokować? I komu jest ona tak naprawdę potrzebna?

Zachęcam do obejrzenia filmu. To niezwykle wciągająca opowieść o względności podstawowych wartości, na które wszyscy tak często się powołujemy. W zasadzie są to cztery filmy w jednym i każdy z nich trzyma w napięciu do końca. Jaki jest koniec? A jaki może być w takiej sytuacji? Tylko otwarty...

Dla mnie osobiście dodatkowym walorem tego filmu są piękne zdjęcia jesiennego Wrocławia. Rozpoznałam takie miejsca: park na Krasińskiego, elektrownia wodna na Odrze, Wyspa Słodowa, Most Uniwersytecki, budynki Sądu na Sądowej, Fosa Miejska i Podwale, Kazimierza Wlk. k. Hotelu Europeum, Opera. Jedna scena dzieje się nawet tuż koło mojego domu - przed kościołem na ul. Sudeckiej, róg Sztabowej :)
Świetna gra aktorów - nie tylko tych znanych z czołowych polskich filmów, ale też lokalnych wrocławskich artystów - dopełnia tej kunsztownie skomponowanej całości, w której nie ma przypadkowych ujęć. Migotliwość ocen prawnych zderza się tu ze względnością ocen moralnych, dając wyrafinowaną próbę ukazania wielowymiarowości życia i przewrotnego bezmiaru sprawiedliwości.

Zdecydowanie jest to gratka dla fanów kryminałów i gwóźdź do trumny powątpiewających w jakość polskiego kina!

Bezmiar sprawiedliwości
Polska 2006
reż. Wiesław Saniewski
wyk. Jan Frycz, Robert Olech, Jan Englert, Artur Żmijewski, Artur Barciś, Robert Gonera, Tomasz Schimscheiner, Danuta Stenka.





niedziela, 15 grudnia 2013

"Scena zbrodni" ("The Act of Killing") najlepszym filmem europejskim roku 2013

No, to ma się ten nos ;) Europejską Nagrodę Filmową w kategorii Najlepszy Europejski Film Dokumentalny otrzymał debiut pełnometrażowy Joshuy Oppenheimera pt. Scena zbrodni (The Act of Killing). Ten wstrząsający film znalazł się również na pierwszym miejscu najlepszych filmów tego roku wg Pedro Almodovara. Surrealistyczny obraz recenzowałam w maju, po obejrzeniu go na festiwalu Planete+Doc. Można poczytać tutaj: Czy oprawca może przeżyć katharsis? "The Act of Killing" na Planete+Doc

Więcej: http://cinema.pl/aktualnosci/artykuly/1676-laureaci-europejskich-nagr%C3%B3d.html

wtorek, 10 grudnia 2013

"Stary" Myslovitz vs. "Nowy" Myslovitz - 2:1

Dzisiaj byłam na koncercie Myslovitz we wrocławskim Imparcie. Był to chyba mój czwarty koncert mojego ulubionego zespołu. Supportem był Janek Samołyk z zespołem - bardzo, bardzo lubię :)
Koncert wpisuje się w trasę pt. Korova Milky Bar vs. 1.577 i miał być akustyczny, ale z tej akustyczności to zostało tylko to, że publika cisnęła się uwięziona w bardzo niewygodnych fotelach teatralnych i mimo że ciało rwało się do tańca, to nie bardzo było jak wybrnąć z tej patowej sytuacji.
Wiedziałam z wcześniejszego wywiadu z zespołem w Trójce, że na koncercie wykorzystane będą utwory z albumu Korova Milky Bar i z najnowszej płyty nagranej już z udziałem nowego wokalisty oraz że wystąpi kwartet smyczkowy.

Rzeczywiście pierwsza część koncertu - dość obszerna - była otworzeniem praktycznie całej płyty z 2002 roku. Odegrane kawałki, przy bardziej znanych chciało się śpiewać, ale jakoś zespół nie stwarzał sposobności. Nie do końca rozumiem zamysł wykorzystania tego materiału w tak rozbudowany sposób.

Po odegraniu utworów, które nadal są wyśmienite, zwłaszcza o tej porze roku i w taki obleśny jesienny dzień jak dzisiaj, nastąpiła kilkuminutowa przerwa. Zespół powrócił przebrany i zaprezentował nowy materiał z ostatniej płyty. W tle na telebimie leciały instalacje filmowe - całkiem niezłe, aczkolwiek miałam problem, żeby się skupić na muzyce. Trochę było to uciążliwe - tyle bodźców na raz, gdy każdy chce się chłonąć. Miałam chwilami wrażenie, że próbuje się odwrócić moją uwagę od tego, że muzyka sobie nie radzi.

Po tej części koncertu, dość dynamicznej i widać, że ze znacznie większym zaangażowaniem zespołu, miał być koniec, ale oczywiście bis musiał być - i był. I był w zasadzie początkiem koncertu - sala wreszcie uwolniła się od krzeseł i przejęła głos, śpiewając największe przeboje zespołu z Chłopcami, Dla Ciebie, Scenariuszem dla moich sąsiadów.
Takie ostre zestawienie dawnego i obecnego Myslovitz dało mi wyraźny obraz jakości obu etapów zespołu. Niestety muszę stwierdzić, że dzieli je przepaść. "Stary" Myslovitz to klasa sama w sobie, każdy utwór jest niezwykle oryginalny, teksty są wciąż bardzo poruszające i dające do myślenia. Ludzie kochają te piosenki i dla nich przychodzą na koncerty, to je śpiewają. Natomiast nowy materiał, mimo że nie jest zły, kawałki ciekawe muzycznie i dość dobre tekstowo, to jednak wypada blado. Utwory są do siebie zbyt podobne, trudno je rozróżnić, trudno też je śpiewać. Może z czasem to się zmieni...

Jeszcze słowo o nowym wokaliście, Michale Kowalonku, bo głównie po to poszłam na ten koncert - by go sprawdzić ;)
Jest na pewno bardzo sympatyczny, widać, że cieszy się tym, co robi i bardzo lubi kontakt z publicznością, stara się ją zadowolić (już sama długość koncertu może świadczyć o nowym podejściu - ponad 2,5 h, dawniej ok 1 - 1,5 h). Nie podoba mi się zbytnio pewna maniera, którą ma podczas śpiewania. Jednak Artur Rojek zawsze śpiewał czysto, bez żadnej przesady, ze świetną dykcją. Był jednak również dużo bardziej zdystansowany wobec publiki, nigdy jej nie kokietował, sprawiał wrażenie bardzo poważnego na scenie, zajętego przede wszystkim sztuką. Tutaj mieliśmy natomiast paczkę kumpli, którzy są równoprawnymi członkami zespołu i widać, że świetnie się dogadują i z pewną dozą poczucia humoru podtrzymują dialog z publicznością. Jedynym tego mankamentem może być to, że muzyka która z tego się rodzi odpływa nieco od alternatywnego rocka w stronę pop. W rezultacie w starciu Myslovitz "Stary" vs. Myslovitz "Nowy" - 2:1 prowadzi alternatywa.


sobota, 30 listopada 2013

"Grawitacja" - przywraca godność science-fiction?

Moje pierwsze zetknięcie się z filmem "Grawitacja" miało miejsce we wrześniu. Byłam w kinie na innym filmie i załapałam się na trailer - mój kolega, który siedział obok, wpadł w zachwyt i od razu stwierdził, że musi to zobaczyć. Ja oczywiście podeszłam do sprawy bardziej sceptycznie i uznałam z góry, że będzie to pewnie kolejny bezrefleksyjny zlepek efektów specjalnych, który próbuje się ratować nazwiskami znanych aktorów. Jednak kilka tygodni później w Tygodniku Kulturalnym na TVP Kultura film zebrał wyśmienite recenzje. Jedna z nich brzmiała: "przywraca godność science-fiction" i dała mi naprawdę do myślenia - i jak zazwyczaj w takich razach, musiałam sama sprawdzić, co to za film.

Obejrzałam go w 3D, bo stwierdziłam, że widok Ziemi z kosmosu muszę mieć jak najrzeczywistszy (nawiasem mówiąc zawsze marzyłam o tym, by oglądać naszą planetę z takiej perspektywy - ten obraz daje mi takie mini-spełnienie w tej kwestii:). No i cóż?
Film zaczyna się dość niewinnie. Lekkości pierwszym scenom niewątpliwie dodaje beztroska postawa George'a Clooneya. Jednak w kolejnych minutach atmosfera ulega diametralnej zmianie, podobnie jak sytuacja naszych bohaterów - jeden z nich ginie, zostają tylko Sandra Bullock i Clooney, którzy teraz mają półtorej godziny, by przemieścić się do najbliższej stacji i uratować życie. Niestety tuż u celu kolejne kłopoty sprawiają, że Sandra Bullock zostaje teraz jedynym bohaterem tego filmu. Zmagając się z własnym niedoświadczeniem, próbuje, nie bez kryzysów, zrobić wszystko, by wrócić na Ziemię.

Mamy tutaj do czynienia z niezwykłym studium samotności Człowieka we Wszechświecie. Jest to stan dla mnie osobiście potężnie przerażający. Gdy nie ma żadnego kontaktu z nikim a każdy ruch, każda decyzja oznacza albo życie albo śmierć - nie ma półśrodków, nie ma miejsca na poprawki - poczucie odpowiedzialności, choćby tylko za siebie, przygniata i paraliżuje aż do wnętrzności. Tę bezkresną samotność naszej bohaterki potęguje z pewnością nieobecność Boga. W jednym z kryzysowych momentów zdradza pewne rozczarowanie tym, że nikt jej nie nauczył modlić się. Innym delikatnym akcentem religijnym jest szybkie ujęcie obrazka św. Krzysztofa, który przyczepiony jest gdzieś wśród zegarów i monitorów na rosyjskiej stacji kosmicznej. Okazuje się, że człowiek bez Boga jest we Wszechświecie zupełnie sam. Nie może nawet do nikogo się poskarżyć na swój los, nie mówiąc już o tym, by próbować jakoś się ukoić w momentach najbardziej dramatycznych. Kolejny raz możemy przekonać się, że trudno nie wierzyć w nic. Oczywiście ten stan nie jest tutaj ukazany explicite - można go wyczytać między wierszami, dointerpretować sobie ten obraz zmagań ze sobą i z bezsilnością w obliczu niechybnie zbliżającego się końca.

Film jest naprawdę godny polecenia. Nie jest to z pewnością film, w którym efekty specjalne grają główną rolę. Chociaż oczywiście nie brakuje ich tutaj, to jednak wszystkie służą jakiemuś nadrzędnemu celowi. Świetna gra aktorska. Muszę przyznać, że zabieg stworzenia filmu, w którym na ekranie przez 80% czasu widzimy jedną postać, daje tutaj wyśmienity efekt. Film nie jest w żaden sposób przerysowany, nie ma w nim zbędnych ujęć. Wszystko jest dobrze przemyślane i nie wykłada brutalnie kawy na ławę, jak większość produkcji tego typu. Widz nie jest tutaj bezmyślnym "oglądaczem", któremu trzeba wytłumaczyć wszystko wprost i dobitnie. Najlepszym przykładem jest ostatnia scena i niezwykle poruszające ujęcie stanięcia twardo nogami na Ziemi. Ta prosta i oczywista dla nas chodzących po Ziemi rzecz urasta tutaj do faktu o randze egzystencjalnej. Mimo, że tak naprawdę bohaterka znajduje się pośrodku gór, nie wiadomo gdzie, i nie wiadomo, jak trafi do cywilizacji, to ta samotność ma już zupełnie inny wymiar. Jest oswojona na tyle, że nie stanowi już żadnego zagrożenia, przestaje być samotnością - można z podniesioną głową i w pełni szczęścia cieszyć się każdym oddechem i każdym krokiem. Te dwie proste czynności symbolizują istotę naszej egzystencji.
Zgadzam się: "Grawitacja przywraca godność science-fiction."

Grawitacja (Gravity)
USA 2013
reż. Alfonso Cuarón
wyk. Sandra Bullock, George Clooney